مفهوم خودشیفتگی از دیدگاه فروید
مفهوم خودشیفتگی از دیدگاه فروید
خودشیفتگی اصطلاحی است که اولین بار فروید آن را به کار برد. فروید اصطلاح خودشیفتگی را برای وضعیتی به کار برد که در آن لیبید و شخص در خود ایگو مصرف می شود تا افراد دیگر. این مفهوم از خودشیفتگی فروید را در ارتباط با نظریه غرایض با مسائل ناراحت کننده ای مواجه ساخت. چون اساساً تفکیک او بین غریزه لیبیدویی و غرایز آیگو یا صیانت نفس را در هم ریخت. برداشت خاص فروید از خودشیفتگی موجب شد که او این اصطلاح را برای طیف وسیعی از اختلالات روانی به کار برد. بر عکس کاربرد امروزی که این اصطلاح را به نوع خاصی از اختلال شخصیت محدود کرده است فروید این اختلالات را زیر عنوان نوروزهای خودشیفتگی جمع کرد، حالاتی که در آن لیبید و شخص از اشیاء قطع و به سوی خود شخص بر می گردد. فروید در سال 1908 اظهار نمود که در دمانس پره کوز (اسکیزوفرنی) به نظر می رسد لیبید و از دیگران و اشیاء بریده شده است و به این نتیجه رسید که این گسستگی ممکن است مسئول فقدان تماس با واقعیت باشد که از خصوصیات این بیماران است. او معتقد است که قطع وابستگی های لیبیدویی مسئول فقدان تماس با واقعیت در سایر بیماران پیسکوتیک نیز هست. خودبزرگ بینی و احساس همه توانی در چنین بیمارانی بازتاب سرمایه گذاری لیبیدویی مفرط درایگو است.
فروید کاربرد خود را از اصطلاح خودشیفتگی به روان پریشی ها محدود نکرد بنطر فروید در حالات بیماری جسمی و خود بیمار انگاری سرمایه گذاری لیبیدویی غالباً از اشیاء برونی و علائق و فعالیت های خارجی بریده می شود. همچنین معتقد بود که در خواب طبیعی لیبید و از اشیاء خارجی بریده شده و در جسم خود خواب بیننده صرف می شود. همجنس گرایی را نوعی انجراف می شمرد و نظرش این بود که این انحراف نوع خویشتن کامانه از انتخاب شی است که در آن شخص عاشق نوعی آرمانی از خود می گردد که در وجود فردی دیگر متجلی است. او تظاهرات خودشیفتگی را در باورها و افسانه های انسان های ابتدایی نیز مشاهده می کرد به خصوص باورهای مربوط به توانایی تایید بر رخدادهای برونی از طریق همه توانی سحرآمیز و فرایندهای فکری خود شخص در مسیر رشد طبیعی، کودکان نیز به باور همه توانی خود را نشان می دهد.
همه گیر شناسی
طبق DSMIV شیوع تقریبی اختلال شخصیت خودشیفته 2 تا 16 درصد از جمعیت بالینی و کمتر از 1 درصد از جمعیت عمومی است. خطر وقوع این اختلال در فرزندان افراد مبتلا ممکن است بیشتر از دیگران باشد. چون آنها احساس غیرواقع بینانه همه کارتوانی، قدرت مطلق (omnipotenc) خود بزرگ بینی، زیبا بودن و باهوش بودن را در ذهن فرزندان خود می دارند و تعداد افراد مبتلا به اختلال هر روز بیشتر از پیش گزارش می شود
تشخیص، نشانه ها و علائم
تشخیص این اختلال معمولاً توسط روان درمان گر انجام می شود. علاوه بر مصاحبه با افراد مبتلا، روان درمان گر نیز به آزمایش مشاهدات تست های روانی و مصاحبه با افراد دیگر می پردازد تا بتواند آن را تشخیص دهد. آنها اگر 5 مورد از علائم زیر را پیدا کنند فرد را مبتلا به این اختلال می دانند:
1- خودانگاره متکبرانه
2- خیال بافی درباره داشتن ویژگی های خاص می توانند تو را درک کنند
3- احساس خود برتر بینی و فکر کنی که افراد خاص می توانند تو را درک کنند
4- نیاز به تحسین بیش از اندازه
5- حس استحقاق
6- سوء استفاده از دیگران
7- عدم علاقه و دلسوزی نسبت به دیگران
8- حسادت به دیگران و یا این تفکر که دیگران نسبت به او حسودی می کنند.
9- رفتارهای متکبرانه و مغرورانه
بیشتر دانشمندان معتقدند که تکبر مشخصه اصلی تشخیص اختلال شخصیت خودشیفته از دیگر اختلالات مربوط است که علائم مشابهی دارند همچنین تشخیص به وجود این خصوصیات در یک الگوی در حال پیشرفت از ابتدای دوره بلوغ و در شرایط مختلف بستگی دارد. این اختلال تقریباً هرگز در نوجوانی تشخیص داده نمی شود. اگر چه نوجوانان ممکن است رفتارهای خودشیفتگی از خود نشان دهند اما این ویژگی ها معمولاً زمانی صحیح است که رشد شخصیت بزرگسالان را تحت تاثیر قرار دهد
الگوی مستمر خود بزرگ بینی (در خیال یا رفتار) نیاز به تمجید و فقدان هم حسی که در اوایل بزرگسالی شروع می شود و در زمینه های گوناگون وجود دارد و وجود 5 علامت از علائم زیر برای تشخیص ضروری است:
1- احساس خود بزرگ بینی مبنی بر مهم بودن خود دارد (مثلاً در دستاوردها و استعدادهای خود مبالغه می کند و انتظار دارد بدون موفقیت های مناسب فرد برتر شناخته شود.
2- اشتغال ذهنی با تخیلات: موفقیت، قدرت، استعداد، درخشندگی، زیبایی و عشق ایده آل
3- معتقد است فردی استثنایی و خاص است و فقط افراد (یا نهادهای) استثنایی و خاص می توانند او را بفهمند و یا با او نشست و برخاست داشته باشند.
4- احساس صاحب استحقاق بودن یا شایستگی دارد. یعنی انتظارات غیرمنطقی برای مدارای خاص و مطلوب یا موافقت حتمی با توقعات خود را دارد.
5- در روابط بین فردی استثمار گر است. یعنی برای رسیدن به اهداف خود از دیگران بهره کشی می کند.
6- فاقد هم حسی است. نسبت به شناخت و همانند سازی با احساسات دیگران تمایلی ندارد.
7- غالباً به دیگران حسادت می ورزد یا معتقد است دیگران حسودی او را می کنند.
8- نگرش یا رفتارهای خودخواهانه و پرنخوت نشان می دهد.
اعتماد به نفس این بیماران شکننده است و انها مستعد افسردگی اند، مشکلات بین فردی، مشکلات شغلی فرد و از دست دادن محبت دیگران از جمله فشارهای روانی شایعی است که خودشیفته ها با رفتارشان برای خودشان ایجاد می کنند و این فشارها نیز همان هایی هستند که این افراد هیچ نمی توانند از پسشان برآیند.
ویژگی های این بیماران بر طبق ملاک های علمی DSM-IV دارای این مضمون هستند:
الگوی نافذ و بارز خود بزرگ بینی و بزرگ منشی در تخیلات و رفتار، انتقاد ناپذیری، نیاز به ستایش و تمجید فراوان و فقدان همدردی که زمینه های مختلفی از زندگی خود را نشان می دهد با بعضی از ویژگی های زیر می توان بوجود آنها پی برد:
1- احساس بزرلگ منشی: مانند اینکه بدون لیاقت و صلاحیت، خودش را بهتر از دیگران بداند مثل رهبری که خودش را یا همسرش را اشرف مخلوقات معرفی کند و بیان می دارد شما گناهانتان را به من بگویید من همه آنها را پاک خواهم کرد؟!
2- مشغولیت ذهنی با قدرت درخشندگی و پیروزی های بی پایان: مثل رهبری که دائماً فکر و ذکرش مبتنی است بر راهبری همه جریانات پیروزی های مکرر در صحنه های مختلف و پیشتاز همه بودن هر چند که در عمل واقعاً این طور نباشد اشتغال ذهنی با سلاح های گوناگون، توپ، تانک و ... لذت بخش تفکرات او و اشتغال ذهنی دائمی اوست.
3- اعتقاد به اینکه ویژه و یگانه است و تنها بوسیله افراد خاصی می تواند فهیمده شود. مثل رهبری که معتقد باشد که فقط افرادی که کاملاً تسلیم او باشند او را می فهمند یا افراد فقط پس از طی پروسه خودآزادی های آن چنانی او در می یابند و می فهمند!
4- نیاز به تمجید و ستایش فراوان: مثل مردی که اگر در جمعی حضور یابد و تعریف و تمجید از او نکنند ناراحت می شود، افرادی را که نسبت به او هورا می کشند و به نفعش شعار می دهند بالا می برد و ممکن است به حد معاونت خود یا ریاست جمهوری و امثالهم برساند و قدرت تحمل شایسته ترین افراد را بدون تعریف و تمجید از خود ندارند.
5- احساس استحقاق: مثلاً احساس می کند که مستحق است که همه جریان های مشابه، او را به عنوان رهبری یگانه و پیشتاز نپذیرند، احساس می کند که استحقاق این را دارد که در حالی که نمی تواند چند هزار نفر را اداره کند همه خلق او را در آغوش بگیرند و بپذیرند.
6- سوء استفاده در مورد امور بین فردی: چنین فردی مثلاً افرادی را وادار به اقرار گناه و خطا در گذشته می کند و در همین حال گفته ها ور فتارها را ضبط نموده و در مواقعی دیگر و به منظور برحق والا جلوه دادن خود از آنها استفاده می کند.
7- همدردی ندارد: مثلاً اعضایش را گروه به خاک و خون می کشد و به آنها می گوید شما سیاست کاری نداشته باشید ممکن است به ظاهر و به دروغ احساس همراهی و دلسوزی از خودش نشان دهد ولی در عمل اینطور نیست و این تظاهر جهت ارضا خودش می باشد.
8- حسادت در مورد دیگران: چنین فردی غالباً در مورد دیگران نسبت به او حسادت می ورزند و معمولاً این حسادت به به صورت ناسزاگویی به دیگران نشان می دهد.
9- رفتار و نگرش های مغروروانه و پرنخوت: مثلاً بدون محاسبه و بینش سیاسی و نظامی جمعی را با ادعای فتح های آن چنانی راه می اندازد و به خاک و خون می کشد، انتقاد پذیر نیست و انتقاد را به خشم و ناسزاگویی و اذیت و از آن پاسخ می دهد. وجود چند ملاک از ملاک های فوق در فردی برای تشخیص این بیماری تشخیصی کافی است، البته لازم است به صورت الگوی نافذ رفتاری در او باشد نه تک مورد برخوردی
معیارهای دیگر تشخیص برای اختلال شخصیت خودشیفته
1- احساس بزرگ منشانه مبنی بر مهم دانستن خود دارند.
2-اشتغال ذهنی با تخیلات وضعیت، قدرت، استعداد زیربنایی و عشق ایده آل
3- اعتقاد دارند که فردی ویژه و منحصر به فرد می باشند.
4- در روابط بین فردی استثمارگر هستند.
5- خود را تافته جدا بافته می دانند.
6- احساپس مبالغه آمیزی دارند که چقدر مهم اند.
7- عاشق خودشان هستند.
8- در شکل گیری دیکتاتوری ها نقش دارند.
9- غالباً نسبت به سایرین حسادت می ورزند و یا بر این اعتقادند که دیگران به او حسادت می کنند.
10-از تعریف و تمجید سیر نمی شوند.
منابع:
1-آسیب شناسی روانی،جلد 2/نویسنده:ریچارد پی هالجین ، سوزان کراس / ترجمه یحیی سید محمدی
2-خلاصه روانپزشکی علوم رفتاری / جلد 2 کاپلان-سادوک/ترجمه دکتر عبدالله پور افکاری
3-نوروزها و اختلالات شخصیت/نویسنده : کاپلان/
4-روانپزشکی بالینی/نویسنده : کاپلان-سادوک/ترجمه دکتر محسن ارجمند
خودشیفتگی اصطلاحی است که اولین بار فروید آن را به کار برد. فروید اصطلاح خودشیفتگی را برای وضعیتی به کار برد که در آن لیبید و شخص در خود ایگو مصرف می شود تا افراد دیگر. این مفهوم از خودشیفتگی فروید را در ارتباط با نظریه غرایض با مسائل ناراحت کننده ای مواجه ساخت. چون اساساً تفکیک او بین غریزه لیبیدویی و غرایز آیگو یا صیانت نفس را در هم ریخت. برداشت خاص فروید از خودشیفتگی موجب شد که او این اصطلاح را برای طیف وسیعی از اختلالات روانی به کار برد. بر عکس کاربرد امروزی که این اصطلاح را به نوع خاصی از اختلال شخصیت محدود کرده است فروید این اختلالات را زیر عنوان نوروزهای خودشیفتگی جمع کرد، حالاتی که در آن لیبید و شخص از اشیاء قطع و به سوی خود شخص بر می گردد. فروید در سال 1908 اظهار نمود که در دمانس پره کوز (اسکیزوفرنی) به نظر می رسد لیبید و از دیگران و اشیاء بریده شده است و به این نتیجه رسید که این گسستگی ممکن است مسئول فقدان تماس با واقعیت باشد که از خصوصیات این بیماران است. او معتقد است که قطع وابستگی های لیبیدویی مسئول فقدان تماس با واقعیت در سایر بیماران پیسکوتیک نیز هست. خودبزرگ بینی و احساس همه توانی در چنین بیمارانی بازتاب سرمایه گذاری لیبیدویی مفرط درایگو است.
فروید کاربرد خود را از اصطلاح خودشیفتگی به روان پریشی ها محدود نکرد بنطر فروید در حالات بیماری جسمی و خود بیمار انگاری سرمایه گذاری لیبیدویی غالباً از اشیاء برونی و علائق و فعالیت های خارجی بریده می شود. همچنین معتقد بود که در خواب طبیعی لیبید و از اشیاء خارجی بریده شده و در جسم خود خواب بیننده صرف می شود. همجنس گرایی را نوعی انجراف می شمرد و نظرش این بود که این انحراف نوع خویشتن کامانه از انتخاب شی است که در آن شخص عاشق نوعی آرمانی از خود می گردد که در وجود فردی دیگر متجلی است. او تظاهرات خودشیفتگی را در باورها و افسانه های انسان های ابتدایی نیز مشاهده می کرد به خصوص باورهای مربوط به توانایی تایید بر رخدادهای برونی از طریق همه توانی سحرآمیز و فرایندهای فکری خود شخص در مسیر رشد طبیعی، کودکان نیز به باور همه توانی خود را نشان می دهد.
همه گیر شناسی
طبق DSMIV شیوع تقریبی اختلال شخصیت خودشیفته 2 تا 16 درصد از جمعیت بالینی و کمتر از 1 درصد از جمعیت عمومی است. خطر وقوع این اختلال در فرزندان افراد مبتلا ممکن است بیشتر از دیگران باشد. چون آنها احساس غیرواقع بینانه همه کارتوانی، قدرت مطلق (omnipotenc) خود بزرگ بینی، زیبا بودن و باهوش بودن را در ذهن فرزندان خود می دارند و تعداد افراد مبتلا به اختلال هر روز بیشتر از پیش گزارش می شود
تشخیص، نشانه ها و علائم
تشخیص این اختلال معمولاً توسط روان درمان گر انجام می شود. علاوه بر مصاحبه با افراد مبتلا، روان درمان گر نیز به آزمایش مشاهدات تست های روانی و مصاحبه با افراد دیگر می پردازد تا بتواند آن را تشخیص دهد. آنها اگر 5 مورد از علائم زیر را پیدا کنند فرد را مبتلا به این اختلال می دانند:
1- خودانگاره متکبرانه
2- خیال بافی درباره داشتن ویژگی های خاص می توانند تو را درک کنند
3- احساس خود برتر بینی و فکر کنی که افراد خاص می توانند تو را درک کنند
4- نیاز به تحسین بیش از اندازه
5- حس استحقاق
6- سوء استفاده از دیگران
7- عدم علاقه و دلسوزی نسبت به دیگران
8- حسادت به دیگران و یا این تفکر که دیگران نسبت به او حسودی می کنند.
9- رفتارهای متکبرانه و مغرورانه
بیشتر دانشمندان معتقدند که تکبر مشخصه اصلی تشخیص اختلال شخصیت خودشیفته از دیگر اختلالات مربوط است که علائم مشابهی دارند همچنین تشخیص به وجود این خصوصیات در یک الگوی در حال پیشرفت از ابتدای دوره بلوغ و در شرایط مختلف بستگی دارد. این اختلال تقریباً هرگز در نوجوانی تشخیص داده نمی شود. اگر چه نوجوانان ممکن است رفتارهای خودشیفتگی از خود نشان دهند اما این ویژگی ها معمولاً زمانی صحیح است که رشد شخصیت بزرگسالان را تحت تاثیر قرار دهد
الگوی مستمر خود بزرگ بینی (در خیال یا رفتار) نیاز به تمجید و فقدان هم حسی که در اوایل بزرگسالی شروع می شود و در زمینه های گوناگون وجود دارد و وجود 5 علامت از علائم زیر برای تشخیص ضروری است:
1- احساس خود بزرگ بینی مبنی بر مهم بودن خود دارد (مثلاً در دستاوردها و استعدادهای خود مبالغه می کند و انتظار دارد بدون موفقیت های مناسب فرد برتر شناخته شود.
2- اشتغال ذهنی با تخیلات: موفقیت، قدرت، استعداد، درخشندگی، زیبایی و عشق ایده آل
3- معتقد است فردی استثنایی و خاص است و فقط افراد (یا نهادهای) استثنایی و خاص می توانند او را بفهمند و یا با او نشست و برخاست داشته باشند.
4- احساس صاحب استحقاق بودن یا شایستگی دارد. یعنی انتظارات غیرمنطقی برای مدارای خاص و مطلوب یا موافقت حتمی با توقعات خود را دارد.
5- در روابط بین فردی استثمار گر است. یعنی برای رسیدن به اهداف خود از دیگران بهره کشی می کند.
6- فاقد هم حسی است. نسبت به شناخت و همانند سازی با احساسات دیگران تمایلی ندارد.
7- غالباً به دیگران حسادت می ورزد یا معتقد است دیگران حسودی او را می کنند.
8- نگرش یا رفتارهای خودخواهانه و پرنخوت نشان می دهد.
اعتماد به نفس این بیماران شکننده است و انها مستعد افسردگی اند، مشکلات بین فردی، مشکلات شغلی فرد و از دست دادن محبت دیگران از جمله فشارهای روانی شایعی است که خودشیفته ها با رفتارشان برای خودشان ایجاد می کنند و این فشارها نیز همان هایی هستند که این افراد هیچ نمی توانند از پسشان برآیند.
ویژگی های این بیماران بر طبق ملاک های علمی DSM-IV دارای این مضمون هستند:
الگوی نافذ و بارز خود بزرگ بینی و بزرگ منشی در تخیلات و رفتار، انتقاد ناپذیری، نیاز به ستایش و تمجید فراوان و فقدان همدردی که زمینه های مختلفی از زندگی خود را نشان می دهد با بعضی از ویژگی های زیر می توان بوجود آنها پی برد:
1- احساس بزرلگ منشی: مانند اینکه بدون لیاقت و صلاحیت، خودش را بهتر از دیگران بداند مثل رهبری که خودش را یا همسرش را اشرف مخلوقات معرفی کند و بیان می دارد شما گناهانتان را به من بگویید من همه آنها را پاک خواهم کرد؟!
2- مشغولیت ذهنی با قدرت درخشندگی و پیروزی های بی پایان: مثل رهبری که دائماً فکر و ذکرش مبتنی است بر راهبری همه جریانات پیروزی های مکرر در صحنه های مختلف و پیشتاز همه بودن هر چند که در عمل واقعاً این طور نباشد اشتغال ذهنی با سلاح های گوناگون، توپ، تانک و ... لذت بخش تفکرات او و اشتغال ذهنی دائمی اوست.
3- اعتقاد به اینکه ویژه و یگانه است و تنها بوسیله افراد خاصی می تواند فهیمده شود. مثل رهبری که معتقد باشد که فقط افرادی که کاملاً تسلیم او باشند او را می فهمند یا افراد فقط پس از طی پروسه خودآزادی های آن چنانی او در می یابند و می فهمند!
4- نیاز به تمجید و ستایش فراوان: مثل مردی که اگر در جمعی حضور یابد و تعریف و تمجید از او نکنند ناراحت می شود، افرادی را که نسبت به او هورا می کشند و به نفعش شعار می دهند بالا می برد و ممکن است به حد معاونت خود یا ریاست جمهوری و امثالهم برساند و قدرت تحمل شایسته ترین افراد را بدون تعریف و تمجید از خود ندارند.
5- احساس استحقاق: مثلاً احساس می کند که مستحق است که همه جریان های مشابه، او را به عنوان رهبری یگانه و پیشتاز نپذیرند، احساس می کند که استحقاق این را دارد که در حالی که نمی تواند چند هزار نفر را اداره کند همه خلق او را در آغوش بگیرند و بپذیرند.
6- سوء استفاده در مورد امور بین فردی: چنین فردی مثلاً افرادی را وادار به اقرار گناه و خطا در گذشته می کند و در همین حال گفته ها ور فتارها را ضبط نموده و در مواقعی دیگر و به منظور برحق والا جلوه دادن خود از آنها استفاده می کند.
7- همدردی ندارد: مثلاً اعضایش را گروه به خاک و خون می کشد و به آنها می گوید شما سیاست کاری نداشته باشید ممکن است به ظاهر و به دروغ احساس همراهی و دلسوزی از خودش نشان دهد ولی در عمل اینطور نیست و این تظاهر جهت ارضا خودش می باشد.
8- حسادت در مورد دیگران: چنین فردی غالباً در مورد دیگران نسبت به او حسادت می ورزند و معمولاً این حسادت به به صورت ناسزاگویی به دیگران نشان می دهد.
9- رفتار و نگرش های مغروروانه و پرنخوت: مثلاً بدون محاسبه و بینش سیاسی و نظامی جمعی را با ادعای فتح های آن چنانی راه می اندازد و به خاک و خون می کشد، انتقاد پذیر نیست و انتقاد را به خشم و ناسزاگویی و اذیت و از آن پاسخ می دهد. وجود چند ملاک از ملاک های فوق در فردی برای تشخیص این بیماری تشخیصی کافی است، البته لازم است به صورت الگوی نافذ رفتاری در او باشد نه تک مورد برخوردی
معیارهای دیگر تشخیص برای اختلال شخصیت خودشیفته
1- احساس بزرگ منشانه مبنی بر مهم دانستن خود دارند.
2-اشتغال ذهنی با تخیلات وضعیت، قدرت، استعداد زیربنایی و عشق ایده آل
3- اعتقاد دارند که فردی ویژه و منحصر به فرد می باشند.
4- در روابط بین فردی استثمارگر هستند.
5- خود را تافته جدا بافته می دانند.
6- احساپس مبالغه آمیزی دارند که چقدر مهم اند.
7- عاشق خودشان هستند.
8- در شکل گیری دیکتاتوری ها نقش دارند.
9- غالباً نسبت به سایرین حسادت می ورزند و یا بر این اعتقادند که دیگران به او حسادت می کنند.
10-از تعریف و تمجید سیر نمی شوند.
منابع:
1-آسیب شناسی روانی،جلد 2/نویسنده:ریچارد پی هالجین ، سوزان کراس / ترجمه یحیی سید محمدی
2-خلاصه روانپزشکی علوم رفتاری / جلد 2 کاپلان-سادوک/ترجمه دکتر عبدالله پور افکاری
3-نوروزها و اختلالات شخصیت/نویسنده : کاپلان/
4-روانپزشکی بالینی/نویسنده : کاپلان-سادوک/ترجمه دکتر محسن ارجمند
+ نوشته شده در سه شنبه هجدهم مهر ۱۳۹۱ ساعت 22:2 توسط محمد صادق خدامرادی
|
صادق خدامرادی