تصرف عدوانی اشیا, در محیط

روان شناسی دکوراسیون داخلی - 1

چیدمان اصولی منزل

 در این محبث قصد داریم به سطح کمی و کیفی دکوراسیون داخلی و چیدمان آن و تأثیر آن بر ذهن بپردزایم. همان طور که بارها ذکر شده است محیط منزل باید سرآغاز آرامش فکری و جسمی فرد برای مواجهه با یک زندگی پر از تشویش و پر مشغله باشد، از  طرف دیگر، جای شک نیست که در جوامع شهری بزرگ، زندگی انسان دچار معضلاتی چون ترافیک، فشردگی حجم کار و هزاران مشکل دیگر است. بدین ترتیب برای کم کردن بار استرس ها و آشفتگی ها و تغییر جهت مسیر ذهن از ناملایمتی ها به سمت آرامش و آینده های روشن باید بهترین اعمال را برنامه ریزی نمود. دراینجا ده ها مؤلفه می توانند در اجرای این امر یاری رسان باشند. اما ما از زاویه معماری و دکوراسیون داخلی به آن می پردازیم.

امروزه محیط های مسکونی و حتی اداری تحت تصرف عدوانی اشیاء قرار دارد و این جای شگفتی ندارد. اگر شما به اطراف خود بنگیرید، ملاحظه خواهید کرد قسمت اعظمی از محیط اطرافتان را اشیاء (از کمد لباس و کتابخانه گرفته تا انواع تابلوهای متنوع) تصرف کرده اند. این محرک های متعدد بصری با پردازش های ذهنی و آشفتگی وعدم تمرکز قرین است. برای ثابت شدن این موضوع، تحقیقات فراوانی صورت گرفته و تقریباً قسمت اعظم آنها به این امر تأکید داشته اند که کم بودن محرک های بصری در یک محیط اداری یا مسکونی، به بالا بودن توان فکری و تمرکز و حتی آرامش ذهنی کمک خواهند کرد.

در اینجا با سادگی دکوراسیون، هماهنگی و کمیت و کیفیت حضور اشیاء و نحوه چیدمان سروکار داریم. سادگی در شکل و اجرای یک دکوراسیون خاص (همچون اشکال واحد و یک شکل) رابطه هنری را تنزل نداده، بلکه برعکس، بدان نظم و ساختار واحد می بخشد. اگر طبیعت قاطع و سلسله مراتبی اشکال واحد به صورت پیوسته ای عمل می کند، این بدان مفهوم نیست که معانی و تناسب، تنوع و غیره حذف می شوند؛ اتفاقاً برعکس، این روابط هم به طور مستقل و هم در همبستگی با یکدیگر در کلیت یک اثر هنری حضور دارند؛ و پیامد آن یک آرامش روانی به دور از هر گونه تشویش است.

 

در مورد چیدمان اشیاء و کمیت و کیفیت حضور آنها نظرات و نقدهای فراوانی موجود است، اما نکته ای که باید در نظر داشت این است که حضور اشیاء باید با «معنا» همراه باشند. در صورتی که اشیایی که اطراف ما را احاطه کرده است به معانی وجودی متوجه باشند و ما را متصل به مسائل هستی شناسی، فرهنگ های ناب ملل مختلف کنند، اندیشیدن می تواند یگانه مشغله ذهن بشر باشد. جدا از معانی وجودی، مسائل زیبایی شناختی نیز وجود دارد. انسان خواهان زیبایی است؛ و این زیبایی بر دو گونه است: زیبایی صوری ، و زیبایی درونی و عمقی. زیبای صوری ملال آور است و بعد از تکرار دیدن آن، ذهن از آن خسته می شود. اما زیبایی درونی جاویدان است و انسان را به معانی وجودی خواهد رساند و ویژگی یک انسان خودشکوفا جستجوی معانی وجودی و زیبایی های جاویدان است. بدین ترتیب حضور هماهنگ یک یا چند شیء، عنصر لازم برای پیوندهای هستی شناسانه باشد. این شی می تواند یک تابلوی نقاشی از اجتماع آدم ها باشد تا یک مجسمه برنزی از یک شخصیت تاریخی.

مسأله بعدی کمیت حضور اشیاء است و همان طور که ذکر شد این کمیت می تواند کلید رسیدن به یک آرامش باشد. اولین نکته برای این امر، توجه به مقیاس اتاق یا سالنی است که باید آن را از حضور اشیاء تزیین کرد. محققان به هیچ وجه خالی ماندن فضاهای اتاق و محیط را توصیه نمی کنند، زیرا خستگی پذیری شدیدی را به همراه خواهد داشت. به هیچ وجه نمی توان یک توصیه کلی در مورد نوع شیء مورد استفاده در محیط را تجویز کرد، زیرا نگرش ها و سلایق آدمی متفاوتند و باید در نظر داشت، هر کس دنیا را به واسطه عینکی که از احساسات، تفکر و تجربه ها تشکیل شده، می بیند. مسأله بعدی نوع محیطی است که قصد داریم آن را با هماهنگی زیبایی تزیین کنیم. بدین ترتیب در طراحی دکوراسیون اتاق خواب، سالن پذیرایی، اتاق کودک و سایر محیط های مسکونی یا اداری، این نکته را باید در نظر گرفت که در انتخاب اشیا، محیط را نیز در نظر داشت.

در طراحی دکوراسیون نباید اجازه داد اشیاء تصرف عدوانی خود را بر ما چیره کنند. این انسان است که حاکم اشیاء موجود در محیط اطراف خویش است و نه اشیاء. این منطقی نیست که در یک اتاق خواب یا مطالعه انواع مختلفی از اشیاء با تنوع های عجیب و حتی نامربوط، وجود داشته باشند.

سکوت و آرامش برآمده از سادگی و حتی عرضه و معرفی طبیعت پیامدهای مفیدی در زندگی پردغدغه انسان امروزی دارد. همچنین مواجه با طبیعت و واقعیات هستی شناسانه، موجب برانگیختن تفکر و تأمل می شود. بدین ترتیب یک ایده آل است که اشیاء موجود در محیط، ذهن ما را به سوی ایدئولوژی ها، فرهنگ ها، زیبایی ها و نهایتاً مسائل وجودی می کشند. همان طور که بارها ذکر شد، با تصرف عدوانی اشیاء در محیط، انسان نمی تواند این همه محرک را به نحو مطلوب هضم کند، از این رو کسانی که در انتخاب کمیت و کیفیت اشیاء و هارمونی لازم آنها دقت لازم را انجام می دهند، کمتر دچار اختلال های روانی خواهند شد.

بیان نکات فوق نمی باید این تصور را ایجاد کند که هر چه محیط زندگی ساده تر بوده و محرک های آن کمتر باشد، مطلوب تر است. بلکه باید اذعان داشت که افزایش محرک های محیطی و توجه به هارمونی و زیبایی های عمقی آن موجب پیشرفت هوش و گسترش شخصیت و شاکله آدمی شده و موجبات رشد روزافزون او را بیشتر فراهم می کند. البته باز هم متذکر می شویم که حضور اشیاء باید در حد هضم و سازمان دهی باشد.

ماهنامه پیام ساختمان و تأسیسات- صادق خدامرادی

منابع کارشناسی ارشد روان شناسی

منابع کارشناسی ارشد روان شناسی

گرایش عمومی و بالینی

درس: روان شناسی رشد

روان شناسی ژنتیک ۱ و ۲ منصور و دادستان  *

روان شناسی رشد لورا برک   *

روان شناسی رشد احدی و بنی جمالی

روان شناسی رشد احدی و جهمری

روان شناسی رشد مهشید فروغان   *

نظریه های رشد کرین     *

(روان شناسي رنگ نارنجي)

روان شناسي رنگها

نارنجي رنگ مهرباني

صادق خدامرادي (( روان شناس باليني))

 

 انسان در برخورد با مؤلفه هاي متعدد محيطي واكنش هاي متفاوتي نشان مي دهد كه اين امر بستي به چند نكته از جمله تجربه فرد، و نوع و كيفيت آن مؤلفه ي محيطي دارد. اين واكنش ها غلبا در نتيجه تعامل تجربه و محيط است. حال آنكه اگر بتوانيم محيط را به گونه اي بسازيم كه فرد در مقابل آن بهترين عكس العمل ممكنه را نشان دهد، مي توانيم در ساختار خانواده و جامعه به بهترين نتايج دست يابيم. بي.اف. اسكينر روان شناس رفتارگراي معاصر در كتاب آرمانشهر خود آورده است كه ما اگر بتوانيم محيط را طوري طراحي كنيم كه انسانها در برخورد با آن چاره اي جز رفتارهاي مثبت را نداشته باشند، مي توانيم جامعه اي ايده آل را داشته باشيم. در واقع محيط كه يكسره سرشار از رويدادها، وقايع، و مؤلفه هاي مثبت است، فرد را وامي دارد كه رفتاري درخورِ محيط انجام دهد؛ يعني جامعه ايده آل، فرد ايده آل را نيز پرورش مي دهد و البته افراد در اين جامعه، نكات مثبت و خوبي ها را دروني كرده اند و رفتارهاي آنها فقط ظاهر قضيه نيست. مديريت واكنش هاي فرد در محيط مي تواند به كارآيي بيشتر فرد در زندگي منجر شود. كارآيي كه مي تواند چرخ زندگي افراد را به بهترين شكل به حركت درآورد. رنگها به عنوان جزء لاينفك زندگي تاثير به سزايي در رفتار افراد خواهند داشت. ما مي توانيم با انتخاب مناسب ترين رنگ، متناسب با كاربري محيط، بهترين نتيجه را به دست آوريم، مثلا در اتاق خواب بهترين آرامش را داشته باشيم؛ در اتاق مطالعه يا كار بيشترين تمركز را داشته باشيم؛ و حتي به عنوان يك مدير رستوران، در يك رستوران از رنگي استفاده كنيم كه در جذب مشتري و سفارش غذا بهترين باشيم؛ يعني با انتخاب مناسب ترين رنگ، مي توانيم حداكثر بازخورد را دريافت كنيم. در اين مقاله، طبق چند شماره قبلي، قصد داريم به بررسي روان شناس رنگها بپردازيم؛ و در اين شماره بررسي روان شناسي رنگ نارنجي. رنگ نارنجي جزء رنگهاي ثانويه قرار مي گيرد. رنگهاي ثانويه حداقل از تركيب دو رنگ اوليه به دست مي آيند. رنگهاي ثانويه عبارتند از : سبز ( تركيبي از آبي و زرد)، نارنجي ( تركيبي از قرمز و زرد)، و ارغواني/ بنفش ( تركيبي از قرمز و آبي). رنگ نارنجي تركيبي از قرمز و زرد است و گفته مي شود كه شوق را با استعداد تركيب مي كند. نارنجي رنگ يادگيري، آزمايش، قضاوت، پذيرش يا رد است. رنگ نارنجي را رنگ مهرباني مي دانند كه نشانگر احساسات لطيف، قلبي گرم و دوست داشتني است. همچنين گفته مي شود كه نارنجي در از بين بردن مرزها و از ميان برداشتن موانع مؤثر واقع مي شود و احساسات متلاطم را تسكين مي دهد. قسمت زرد آن، با خنثي كردن انرژي و هيجان قرمز، انجام اين فرايند به صورت عقلاني و منطقي را تضمين مي كند. قرار گرفتن در محيط نارنجي، افق ديد و فكر را وسيع مي كند و به انسان جرأت و جسارت مي دهد تا تغييرات لازم را به وجود آورد و عواقب كارهاي خود را بپذيرد. با شرايط و ويژگي هاي فوق به صورت تئوري مي توان رنگ نارنجي را براي كتابخانه ها، آزمايشگاه ها، و حتي اتاق هاي فكر سازمانها در نظر داشت. كساني كه به شدت تحت تاثير پويائي و انرژي رنگ نارنجي هستند هرگز راضي نمي شوند كه موقعيت ناراضي كننده را بدون مقابله با آن و همانطور كه هست، باقي بگذارند. بنابراين نارنجي رنگي انقلابي است و افرادي كه تحت تاثير آن قرار دارند حاضرند زمين و آسمان را به هم بريزند تا تغييرات چشمگيري را به وجود آورند. علاوه بر اين، آنها پشتكار لازم براي انجام دادن پروژه و موفقيت آميز كردن آن را دارند ( براي مثال "انقلاب نارنجي" در گرجستان و اوكراين ). رفتار و ذهن انسان همواره به سمت سمبلها است،؛ به عبارت ديگر انسان موجودي سمبليك و نمادگرا است. انسان همواره كوشيده است كه از نمادها در زندگي خود كمال استفاده را ببرد و در نبود يك شيء يا مؤلفه اي قدرتمند، جانشين ها و نمادهاي را براي خود برمي گزيند. در مبحث رنگها سمبوليسم، رنگ نارنجي را نماد زيبايي غروب آفتاب، و شكوه و جلال كويرهاي گندگون است. در رنگ درماني، نارنجي مي تواند براي رفع ناتوانيهاي رواني مؤثر واقع شود. احساسهاي عميق ناراحتي و افسردگي، كه در پي فقدان عزيزان كسب مي شود، يا احساسهاي گمگشتي، با اين رنگ گرم و آرامش دهنده بهتر مي شوند. نارنجي مي تواند به انسان نيروي رواني بدهد كه شخص را قادر بسازد تا مشكلات را تحمل كند. همچنين نارنجي مي تواند به فوبي (ترس غيرمنطقي شديد) پايان دهد. اگر شخصي در محيط نارنجي قرار بگيرد احتمال خواهد داشت كه اختلالات رواني او اندكي كاهش يابد. در مبحث استفاده از نارنجي در دكوراسيون اول بايد بدانيم كه، نارنجي، رنگي زنده و قوي است. اين رنگ در طبيعت به صورت آفتابِ در حال غروب و زبانه هاي آتش تجسم مي شود و نيز از سرچشمه، يعني پرتغال (نارنج) كه در آفتاب گرم تابستان رسيده، مشتق شده است. نارنجي كه رنگ ثانويه است، بسياري از ويژگي هاي رنگهاي والد خود را دارد، شادي و سرزندگي زرد را همراه با حرارت و جذابيت قرمز. به همين علت است كه نارنجي گرم و ايده آل براي دادن فضايي ملايم به يك اتاق است. نارنجي، رنگي بسيار قوي است و مثل زرد روحيه شما را بالا مي برد. همچنين نارنجي، بعضي توانايي هاي قرمز را به ارث مي برد و در نتيجه موجب مي شود كه سيستم دفاعي بدن تحريك شود و نيروهاي التيام دهند به وجود آورد. در رنگ آميزي خانه نبايد قسمت بزرگي را به رنگ نارنجي درآوريد، زيرا اين كار باعث مي شود، كه اتاق پرتنش و بيش از حد تحريك كننده به نظر بيايد. اگر مي خواهيد ديوارها را به رنگ نارنجي دربياوريد، آن را رقيق كنيد. اين كار باعث مي شود كه رنگ ملايمتر شود ولي در عين حال گرمي خود را نگهدارد. طيفهاي مشتق شده از نارنجي، مثل رُسي يا زردآلويي، يا تكه هاي منفرد از اين رنگ مي تواند راه حل ديگري باشد. چون نارنجي رنگ پيشرونده است، مي توان از آن براي تبديل اتاق بزرگ و بي روح به محيط راحت تر و دوستانه تر استفاده كرد. اتاقهاي غذاخوري سنتي و آشپزخانه هاي روستايي مي توانند از اين رنگ بسيار فايده ببرند. فضاي ايجاد شده نه تنها گرم و دوستانه به نظرخواهد آمد، بلكه طبيعت مهربان اين رنگ، اساس راحتي و اطمينان كساني را كه در آن هستند تضمين خواهد كرد. چون نارنجي محرك است، براي دكوراسيون اتاق بازي كودكان ايده ال باشد. اين رنگ سرزنده، نيروبخش، گرم و آرامش دهنده است. با اينكه نارنجي در گردونة رنگها آرامش بخشترين نيست، باز هم از آن براي اتاق خواب بچه ها زياد استفاده مي شود. اين رنگ باعث نمي شود كه كودك راحت تر بخواب رود، ولي باعث مي شود كه وقتي صبح از خواب بيدار مي شود، بانشاط و باعلاقه به پيشواز روز برود. نارنجي و بنفش تركيبي مدرن و قوي هستند كه دركنتراستهاي شديد عملكرد خوبي داند. اضافه كردن سفيد و سياه به طرح بسيار تاثير گذار خواهد بود.

 

منابع:

 روان شناسي رنگها - ترجمه گنجي - ارسباران

معنا در معماري غرب - نورنبرگ شولتز - فرهنگستان هنر

خلاصه روانپزشكي - خدامرادي - انتشارات ارشد